Patera i Patera Oval: jak działa klosz z ciągu Fibonacciego

Patera marki Louis Poulsen widziana z drugiego końca wnętrza wygląda jak jedna spokojna, świecąca kula, a przecież nie ma w niej nigdzie ciągłego klosza. Kulę składa się ręcznie z setek małych komórek w kształcie rombu, z których każda ustawiona jest pod własnym kątem wzdłuż spirali zapożyczonej z botaniki. Ten tekst przygląda się temu, co ta geometria robi ze światłem, jak spłaszczona Patera Oval zmienia efekt i który rozmiar pasuje nad który stół.

Kula wykreślona z ciągu Fibonacciego

Øivind Slaatto zaprojektował lampę Patera Pendant dla Louis Poulsen w 2015 roku. Klosz jest cięty z matowego PVC: płaskie, wykrawane komórki w kształcie rombu składane są ręcznie w kulę, a ich położenie wyznacza ciąg Fibonacciego, szereg, w którym każda liczba jest sumą dwóch poprzednich (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21). Rośliny posługują się tą samą arytmetyką. W koszyczku słonecznika czy w szyszce sosny nasiona i łuski układają się na dwóch rodzinach przeciwbieżnych spiral, których liczby są kolejnymi liczbami Fibonacciego, i dlatego upakowanie wygląda gęsto i równomiernie, a nie jak ustawione w rzędach.

Ma to tutaj praktyczne znaczenie. Klosz zbudowany z powtarzalnych poziomych pierścieni pokazywałby swoje pierścienie: jasne pasy, ciemne pasy i wyraźny szew w miejscu, w którym wzór zaczyna się od nowa. Ponieważ komórki Patery układają się zamiast tego po spirali, żadne dwie sąsiednie nie stoją pod dokładnie tym samym kątem, a oko nie znajduje rzędu, którego mogłoby się uchwycić. Kula czyta się jako jedna świetlista powierzchnia o drobnej fakturze i wygląda na skończoną z każdej strony, dzięki czemu może wisieć pośrodku otwartego wnętrza, a nie przy ścianie.

Jak komórki usuwają olśnienie od dołu

Olśnienie pojawia się wtedy, gdy oko odbiera małe, bardzo jasne źródło na ciemniejszym tle. Patera rozwiązuje to geometrią, a nie rozproszeniem w szkle opalowym. Każda komórka jest odchylona tak, by przejąć światło żarówki i oddać je dalej jako mały świecący płat, podczas gdy cały układ zasłania bezpośredni widok źródła pod każdym kątem powyżej 45 stopni. Usiądź przy stole pod Paterą, a zobaczysz setki delikatnie rozświetlonych fasetek; żarówki nie zobaczysz. Spójrz na nią z klatki schodowej, a wzór wynagrodzi bliższe spojrzenie.

Osprzęt celowo utrzymano w ciszy, żeby to kula mówiła: zawieszenie z matowo chromowanego mosiądzu i odlewanego ciśnieniowo akrylu, 4 m białego przewodu w oplocie tekstylnym, rozeta sufitowa w komplecie. Lampa przyjmuje jedną żarówkę E27, maksymalnie 40 W przy Ø 300, 60 W przy Ø 450 oraz 100 W przy Ø 600 i Ø 900, a wersje ze zintegrowanym LED występują w 2700 K i 3000 K. Ma klasę IP20 do wnętrz, a żarówki nie ma w zestawie.

Cztery rozmiary i owal, który nie jest kulą

Patera powstaje w czterech średnicach oraz w wersji owalnej. Warto przeczytać masy, zanim zdecydujesz się na punkt w suficie, zwłaszcza w górnej części serii.

Środkową kolumnę czytaj jako regułę kciuka dotyczącą obecności. Przy Ø 300 Patera zachowuje się jak lampa; przy Ø 900 zachowuje się jak element architektury i wymaga mocowania w suficie przemyślanego z wyprzedzeniem.

Patera Oval: ta sama logika, spłaszczona

Lampa Patera Oval Pendant bierze kulę i wciska ją w elipsoidę o wymiarach 500 x 291 x 500 mm, przez co zajmuje znacznie mniej wysokości: 291 mm głębokości wobec 433 mm kuli Ø 450. Waży 2,8 kg z żarówką E27 i 5,7 kg w wersji ze zintegrowanym LED.

Wraz ze spłaszczoną formą zmieniają się dwie rzeczy. Komórki zasłaniają źródło pod kątami powyżej 40 stopni zamiast 45, a spód ma okrągły otwór, który przepuszcza światło bezpośrednio na stół poniżej; dołączona płytka rozpraszająca łagodzi przejście między tym otworem a świecącą skórą wokół niego. Efektem jest lampa, która wykonuje realną pracę nad stołem jadalnym, oświetlając talerze i twarze z góry, a mimo to czyta się jako świetlisty obiekt, a nie przeszkoda między osobami siedzącymi po obu końcach. Zawieszenie jest tu z białego poliwęglanu wtryskowego z matową powłoką opalową, znowu z 4 m białego przewodu w oplocie tekstylnym i rozetą sufitową.

Wysokość zawieszenia i grupy lamp

Nad stołem jadalnym celuj w mniej więcej 60–70 cm między blatem a dolną krawędzią klosza. To utrzymuje światło na powierzchni i nie zamyka linii wzroku nad stołem. Przy wersji Oval masz więcej swobody, bo sam klosz zabiera tak niewiele wysokości; przy kuli Ø 600 lub Ø 900 zmierz najpierw cały zwis, łącznie z rozetą i długością przewodu, którego zamierzasz użyć.

• Jedna kula, okrągły stół. Pojedyncza Ø 300 albo Ø 450 tworzy ciasną aureolę światła, co pasuje do okrągłego stołu i rozmowy w cztery osoby.
• Trzy na różnych wysokościach. Slaatto wyobrażał sobie grupę zawieszoną na różnych wysokościach, czytaną jak rozgwieżdżone niebo, a długi stół albo klatka schodowa to miejsca, w których ten pomysł trafia.
• Niskie sufity. Wybierz Oval. To wersja zrobiona do tej sytuacji, a otwór w spodzie rekompensuje płytszy korpus.
• Przestrzenie nad schodami. Powieś wysoko i pozwól czytać wzór także ze spocznika, nie tylko od dołu. Nasze notatki o oświetleniu designerskim w małych mieszkaniach opisują ciaśniejszą wersję tego samego problemu.

Jeśli chcesz geometrii w większej skali

Patera nie jest jedyną lampą wiszącą Louis Poulsen, która buduje światło z wielościennej ramy. OE Quasi Pendant Light, zaprojektowana przez artystę Olafura Eliassona w 2019 roku, umieszcza unoszący się dwunastościan z poliwęglanu wewnątrz sztywnego dwudziestościanu z aluminium o wymiarach 755 x 896 x 755 mm. Dwanaście diod LED osadzonych w wewnętrznych wierzchołkach ramy zasila światłowody biegnące wzdłuż krawędzi, a te krawędzie oświetlają matowy biały reflektor centralny, dzięki czemu światło opuszczające oprawę jest kuliste i wolne od olśnienia nawet na wysokości oczu. Pobiera 118 W w 2700 K lub 3000 K, ściemnia się przez Dali albo bezprzewodowy Bluetooth i powstaje w 90 procentach z aluminium z recyklingu, w konstrukcji pomyślanej tak, by dało się ją ponownie rozebrać do naprawy lub odzysku. Przy 46,7 kg wymaga od sufitu znacznie więcej niż Patera.

Razem obie Patery odpowiadają na większość sufitów: kula tam, gdzie jest wysokość do wypełnienia, Oval tam, gdzie jej nie ma, a wzór komórek wykonuje tę samą cichą pracę w obu. Aby zobaczyć, jak wypadają na tle pozostałych duńskich i europejskich lamp wiszących, przejrzyj całą kolekcję Pendant Lamps.