WG 24 czy WA 24: podstawa ze szkła czy z metalu

TECNOLUMEN produkuje lampę stołową Bauhausu projektu Wilhelma Wagenfelda w kilku konstrukcjach, a na papierze wyglądają niemal identycznie: te same wymiary 180 x 360 x 180 mm, ten sam półkulisty klosz z opalowego szkła, te same niklowane okucia, ten sam wyłącznik sznurkowy. Różnica kryje się na dole, w płycie podstawy i trzonie. Oto, co szklana podstawa robi inaczej niż metalowa, na przykładzie WG 24, WA 24, WA 23 SW i WG 25 GL.

Weimar, rok 1924 i rok następny

Wagenfeld narysował lampę w 1924 roku jako młody projektant w warsztacie metalu Bauhausu w Weimarze, gdzie studenci mieli za zadanie tworzyć przedmioty nadające się do produkcji przemysłowej, a nie do rękodzielniczej dekoracji. Jego odpowiedź była rozbrajająco logiczna: okrągła podstawa, smukły trzon i ręcznie formowana kopuła z opalowego szkła. Nic dekoracyjnego, nic zbędnego, każda część widoczna i celowa. Opalowe szkło zmiękcza żarówkę w spokojną, równą półkulę światła i właśnie dlatego projekt stał się codzienną twarzą myślenia Bauhausu, a nie muzealną ciekawostką.

Jest też obiektem muzealnym. Lampa znajduje się w ważnych kolekcjach wzornictwa, a od 1986 roku jest obecna w asortymencie sklepu Museum of Modern Art. Reedycje powstają w Bremie, gdzie w 1979 roku Walter Schnepel założył TECNOLUMEN; jego pierwszym przedsięwzięciem był powrót lampy Wagenfelda z lat 1923–24 do produkcji, a lampy wciąż montuje się tam ręcznie według oryginalnych rysunków, każdą kolejno numerowaną i oznaczoną stemplami Bauhausu oraz TECNOLUMEN. Rok po pierwszej wersji, w 1925, Wagenfeld wrócił do proporcji podstawy, a ta korekta stała się modelem WG 25 GL.

Podstawa ze szkła: WG 24 i WG 25 GL

Model WG 24 Bauhaus Table Lamp najdalej posuwa ideę przezroczystości. Płyta podstawy z bezbarwnego szkła o średnicy 152 mm dźwiga szklany trzon obejmujący metalową rurkę, dzięki czemu konstrukcja pozostaje czytelna z każdej strony, a przewód staje się częścią kompozycji, zamiast być czymś do ukrycia. Waży 1,8 kg i ma przewód o długości 2,5 m. Na stole klosz zdaje się unosić, bo podstawa jest obecna, lecz zbiera światło, zamiast je blokować, a lampa niemal nie przerywa blatu, na którym stoi. Spójrz na płytę z boku, a zobaczysz zieloną krawędź, która zdradza bezbarwne szkło: cienką linię koloru pod lampą pozbawioną ciężaru.

Model WG 25 GL Bauhaus Table Lamp zachowuje szklaną stopę o tych samych 152 mm, ale zmienia to, co na niej stoi. Nad bezbarwnym krążkiem trzon jest z niklowanego metalu, więc lampa czyta się jako jedna jasna pionowa kreska wyrastająca z podstawy, której niemal nie ma. To korekta pomysłu z 1925 roku, a proporcje kierują uwagę wyżej niż w lampach z 1924, choć całkowita wysokość pozostaje ta sama. Spośród dwóch wersji na szkle WG 24 rozpływa się, a WG 25 GL rysuje kreskę.

Podstawa z metalu: WA 24 i WA 23 SW

Model WA 24 Bauhaus Table Lamp to wersja, którą większość osób ma przed oczami na hasło lampa Bauhausu. Jej płyta podstawy i trzon są z niklowanego metalu, a podstawa mierzy 160 mm średnicy, o osiem milimetrów więcej niż każda ze szklanych stóp. Lampa staje się zwartym przedmiotem od góry do dołu: trzon zbiera światło wnętrza w długi refleks, płyta podstawy odbija miękką poświatę na blat, a całość ma w spoczynku więcej obecności niż wersje szklane. To model referencyjny, ten, który najdosłowniej wyraża szkolną zasadę uczciwej konstrukcji, gdzie każdy element jest dokładnie tym, na co wygląda.

Model WA 23 SW Bauhaus Table Lamp bierze tę samą metalową podstawę 160 mm i lakieruje ją na czarno, pozostawiając trzon niklowany. Ta jedna zmiana czyni lampę graficzną: ciemny krążek, jasny trzon i świecąca kopuła, trzy elementy, które z drugiego końca pokoju czytają się jak narysowany kontur. Czarna stopa kotwiczy kompozycję i zatrzymuje wzrok na dole, podczas gdy polerowany trzon i klosz zachowują nad nią pierwotną lekkość.

Cztery modele obok siebie

Przeczytaj wiersze w poprzek, a zobaczysz, że rodzinne podobieństwo jest tu sednem. Zajmowane miejsce, wysokość i klosz nigdy się nie zmieniają, więc samo światło nie jest stawką: wszystkie cztery dają tę samą miękką, rozproszoną półkulę. Zmienne to materiał pod kloszem i średnica podstawy, a oba idą w parze. Obie szklane płyty mają 152 mm, obie metalowe 160 mm, więc wersje proszące się o uwagę mają też szersze oparcie. Każdy egzemplarz nosi numer seryjny oraz stemple Bauhausu i TECNOLUMEN pod spodem.

Jak wybrać do swojego wnętrza

Zacznij od blatu. Na nocnym stoliku z jasnego dębu lub na jasnym biurku WG 24 czyta się jako klosz i poświata z minimum konstrukcji pomiędzy, co pasuje do wnętrza, w którym wzór pojawia się już gdzie indziej. Na ciemnym lub odbijającym blacie, albo w pokoju, gdzie lampa ma być widoczna jako przedmiot także po zgaszeniu, WA 23 SW najlepiej trzyma formę, a WA 24 daje tę samą stanowczość w polerowanym metalu zamiast czerni.

Potem pomyśl o otoczeniu. Polerowany nikiel odpowiada metalowi już obecnemu we wnętrzu, więc WA 24 stanie naturalnie obok stalowego regału, chromowanej ramy krzesła czy mosiężnych okuć, podczas gdy szklana podstawa pozostaje neutralna wśród mieszanych materiałów. Rzut 180 mm jest na tyle mały, że mieści się na wąskiej półce lub zatłoczonym biurku, a przy 1,8 kg WG 24 jest dość lekka, by przenosić ją między pokojami bez ceremonii; przewód 2,5 m pomaga, gdy najbliższe gniazdko chowa się za meblem. Jeśli oświetlasz niewielkie mieszkanie, nasz przewodnik po oświetleniu designerskim do małych mieszkań zestawia takie modele z większymi oprawami.

Na koniec myśl parami. Ponieważ wszystkie cztery dzielą jedną sylwetkę, dwie z nich na tej samej komodzie albo po obu stronach łóżka czytają się jako komplet, a nie zgrzyt, i tylko materiał podstawy wprowadza różnicę. Lampa na szkle obok lampy na czarnej stopie czyni ten kontrast świadomym. Reedycje z Bremy możesz śledzić dalej, od linii Wagenfelda po obiekty Art Déco i serię LIGHTWORM, w kolekcji TECNOLUMEN.