PH Septima: siedem szklanych kloszy Poula Henningsena

PH Septima to najbardziej niezwykle wyglądająca lampa wisząca w dorobku Poula Henningsena i za każdym razem, gdy ktoś widzi ją zapaloną, pada to samo pytanie: po co te wszystkie szklane pierścienie? Odpowiedź brzmi: tworzą razem źródło światła, na które nigdy nie patrzy się wprost. Oto jak Septima jest zbudowana, jak zachowuje się we wnętrzu i jak wypada obok dwóch najlepiej znanych lamp Henningsena.

Siedem kloszy i żarówka, której nie widać

Henningsen poświęcił całe życie zawodowe jednemu problemowi: światło elektryczne jest małe, jasne i męczące dla oka, więc trzeba je ukształtować, zanim kogokolwiek dosięgnie. PH Septima Pendant, przedstawiona w 1928 roku, odpowiada na to siedmioma szklanymi kloszami zawieszonymi jeden w drugim. Każdy pierścień trzymany jest pod własnym kątem na smukłych nóżkach, a razem tworzą koronę na tyle głęboką, że pojedyncza żarówka w jej środku znika z każdej zwykłej pozycji patrzenia, zarówno gdy siedzi się pod lampą, jak i gdy stoi się po drugiej stronie pokoju.

Efekt najłatwiej zrozumieć, patrząc od dołu. Światło wychodzące z żarówki napotyka szkło, zanim napotka ciebie, więc nic nie dociera surowe. Część przechodzi prosto w dół, przez otwarty środek pierścieni, na stół. Reszta biegnie na zewnątrz, zostaje przechwycona przez warstwę wyżej lub niżej i opuszcza oprawę złagodzona. To ta sama logika, którą Henningsen stosował w całej serii PH, doprowadzona do skrajności niedostępnej kloszom metalowym, bo szkło potrafi coś, czego nie potrafi aluminium: może ukryć żarówkę i mimo to świecić.

Pola przezroczyste i piaskowane, na przemian warstwa po warstwie

Samo szkło wykonuje dwie prace naraz. Każdy klosz to przezroczyste szkło z wypracowanymi w nim piaskowanymi polami, a wzór przesuwa się z warstwy na warstwę, więc przezroczysty obszar jednego pierścienia znajduje się nad piaskowanym obszarem pierścienia niższego. Tam, gdzie szkło jest przezroczyste, światło przechodzi i zachowuje kierunek. Tam, gdzie jest piaskowane, powierzchnia rozprasza światło i zamienia tę część klosza w miękkie świetliste pasmo.

Ułożone w siedmiu warstwach i przesunięte względem siebie, oba te opracowania zazębiają się. Każda linia wzroku w stronę żarówki trafia na co najmniej jedno pole piaskowane i dlatego pod Septimą siedzi się wygodnie. Jednocześnie pola przezroczyste utrzymują całą oprawę transparentną, więc korona niesie równomierną poświatę, a ostre światło wciąż pada pionowo w dół na to, co stoi pod nią. Jedna oprawa zachowuje się jak dwie: rozproszona na wysokości wzroku, kierunkowa na stole.

Szkło, mosiądz i powierzchnia, która się zmienia

Klosze wykonano z przezroczystego szkła z piaskowanymi polami, każdy wykończony ręcznie. Nóżki, które je niosą, są stalowe z powłoką metalizowaną mosiądzem, a obudowa oprawki i sufitowa rozeta to satynowo polerowany mosiądz nielakierowany. Nielakierowany to słowo, na które warto zwrócić uwagę: ten mosiądz nie ma lakieru, więc z biegiem lat ciemnieje i nabiera głębi, zamiast pozostawać w tonie z dnia zawieszenia. Dotyk przyspiesza zmianę wokół rozety, a powierzchnia nigdy nie ciemnieje równomiernie, co stanowi część uroku dla każdego, kto lubi materiały zapisujące czas.

Lampa wisi na białym przewodzie tekstylnym o długości 3 m z linką w środku, więc zawieszenie można ustawić wysoko na klatce schodowej albo skrócić nad stołem. Źródło światła to E27, jedna żarówka, maksymalnie 28 W, klasa IP20 do wnętrz, a żarówki nie ma w zestawie. Skromny limit mocy znaczy więcej, niż brzmi: skoro siedem warstw szkła łagodzi światło, wystarczy żarówka o niskiej mocy, a ciepła, około 2700 K, sprawia, że pola piaskowane wyglądają jak światło, a nie jak biały plastik.

Septima, PH 5 i Artichoke w porównaniu

Wszystkie trzy wyrastają z tego samego myślenia i rozwiązują problem olśnienia różnymi materiałami. PH 5 Pendant Lamp z 1958 roku korzysta z systemu trzech kloszy: nieprzezroczysty klosz główny o średnicy 500 mm, aluminium lakierowane na mat z białymi powierzchniami wewnętrznymi, plus małe czerwony i niebieski stożek wewnętrzny, które poprawiają oddawanie barw. Kieruje światło w dół i na boki, a we wnętrzu czyta się jako pełna bryła.

PH Artichoke Pendant Lamp, również z 1958 roku, powstała dla kopenhaskiego pawilonu Langelinie, gdzie pierwotne oprawy wiszą do dziś. Jej 72 liście w 12 rzędach zachodzą na siebie tak, że żarówka pozostaje ukryta z każdego kąta, a światło odbija się od liścia do liścia, co daje rzeźbiarską, całkowicie nieprzezroczystą bryłę w miedzi, mosiądzu, stali nierdzewnej lub w wykończeniach malowanych, w czterech rozmiarach od Ø 480 do Ø 840 mm. Septima leży między nimi pod względem obecności i różni się od obu materiałem: wypełnia tyle samo przestrzeni co duża lampa wisząca, ale można przez nią patrzeć, dlatego wyznacza strefę jadalni, nie zamykając widoku za sobą.

Wymiary, waga i miejsce zawieszenia

Septima mierzy 500 mm szerokości, 405 mm wysokości i 500 mm długości oraz waży 12,9 kg. Ta waga to pierwsza praktyczna rzecz do ustalenia. Lampa o takiej masie potrzebuje punktu mocowania przewidzianego do takiego obciążenia i podłączenia przez elektryka, a nie haka w płycie gipsowo-kartonowej, i warto sprawdzić strop, zanim szkło trafi na miejsce. Jej rzut jest kompaktowy jak na skalę wizualną, więc sprawdza się nad okrągłym stołem o średnicy od około 90 do 120 cm, nie tłocząc nakrycia.

Wysokość podlega zwykłej zasadzie PH: mniej więcej 60–70 cm między blatem a dolną krawędzią klosza, na tyle nisko, by dobrze oświetlić talerze, i na tyle wysoko, by nie przecinać linii wzroku nad stołem. Nasz przewodnik o tym, na jakiej wysokości wieszać lampę PH nad stołem w jadalni, omawia wymiary dla wnętrz o wyższych sufitach. Nad wyspą kuchenną obowiązuje ta sama wysokość; na klatce schodowej warto powiesić ją tak, by szkło było widoczne z więcej niż jednej kondygnacji.

Życie ze szklaną lampą wiszącą

Przezroczystość to praktyczna zaleta Septimy i jej jedyne wymaganie. Ponieważ widzisz samą oprawę, a nie tylko jej światło, lampa nagradza miejsce, do którego dociera światło dzienne: blisko okna, nad stołem w porannym słońcu, w korytarzu ze świetlikiem. Naturalnie układa się przy jasnym drewnie, lnie i kamieniu, a jest na tyle spokojna, by zawisnąć we wnętrzu, które ma już mocny stół albo duże malarstwo.

Pielęgnacja jest prosta. Kurz osiada na górnych płaszczyznach szkła, więc miękka sucha ściereczka dwa lub trzy razy w roku utrzymuje czytelność pól piaskowanych, a mosiądz nie potrzebuje niczego, chyba że wolisz go jasnym. Jeśli chcesz warstwowej logiki Henningsena w metalu albo krótszego zawieszenia do wąskiego wnętrza, reszta naszej kolekcji lampy wiszące gromadzi klasyki Louis Poulsen obok rzeźbiarskich prac innych duńskich i europejskich wytwórców.