WG 24: lampa Bauhausu z warsztatu metalowego

Na pytanie, skąd wzięła się lampa Bauhausu, uczciwa odpowiedź brzmi: z sali szkolnej. WG 24 opracowano w warsztacie metalowym szkoły, która właśnie uznała, że jej zadaniem jest projektowanie dla maszyn, i niemal każdą decyzję w tej lampie można cofnąć do tego, czego ten warsztat uczył. Oto owa nauka, geometria, którą wydała, i to, co naprawdę zapisuje numer na lampie zmontowanej dzisiaj.

Szkoła, która właśnie zmieniła zdanie

Bauhaus otwarto w Weimarze w 1919 roku jako połączenie akademii sztuk pięknych ze szkołą rzemiosł artystycznych, a w pierwszych latach warsztaty pracowały wciąż blisko tradycji rzemieślniczej. W 1923 roku, gdy szkoła urządziła swoją pierwszą dużą publiczną wystawę, deklarowany kierunek był już zwrócony ku przemysłowi. Warsztaty miały opracowywać prototypy, które fabryka mogłaby przejąć, a nauczanie przesunęło się ku formie elementarnej, zachowaniu materiałów i konstrukcji dającej się powtórzyć bez ręki mistrza w każdym egzemplarzu.

Warsztat metalowy, prowadzony wówczas przez László Moholy-Nagya, w dużej mierze porzucił zdobnicze srebro i zajął się oświetleniem. To był ten jeden przedmiot domowy, w którym nowa technika i nowy sposób myślenia o formie spotkały się jak równy z równym: światło elektryczne potrzebowało ciała, a nikt nie rozstrzygnął, jak to ciało ma wyglądać. Wilhelm Wagenfeld kształcił się w tym warsztacie, a projekt znany dziś jako WG 24 Bauhaus Table Lamp pochodzi z jego lat studenckich. Liczba w nazwie modelu jest oznaczeniem projektu, sposobem powiedzenia, o który rysunek chodzi, a nie twierdzeniem o tym, jak lampę budowano przez kolejne stulecie.

Kula, walec i dysk

Odczytaj WG 24 jako trzy bryły, a nauka warsztatu staje się widoczna. Dysk: podstawa z przezroczystego szkła o średnicy 152 mm. Walec: szklany trzon, który obejmuje metalową rurkę, zamiast ją zakrywać. Połowa kuli: półkolisty klosz z opalowego szkła na górze. Do żadnej z tych trzech brył nic nie dodano, a niklowane części metalowe pozostają dokładnie tym, czym są: okuciami, które trzymają resztę razem i prowadzą prąd.

Proporcje są równie proste jak części. Lampa ma 360 mm wysokości przy podstawie 180 x 180 mm, więc jej wysokość jest dokładnie dwukrotnością szerokości, a waży 1,8 kg, to zdecydowany ciężar, który czuć przy podnoszeniu, a nie przy przesuwaniu. Ta redukcja jest sensem całego ćwiczenia. Student projektujący z myślą o produkcji nie mógł oprzeć się na cyzelowaniu, grawerunku ani nakładanym ornamencie, więc jedynymi zmiennymi zostały same kształty i to, jak uczciwie je połączono.

Opalowe szkło wykonuje tę część pracy, którą naprawdę widać. Owija źródło światła w rozpraszającą półkulę, więc do pokoju dociera równomierna poświata zamiast widocznej żarówki. Dlatego lampa działa na biurku spokojnie, a nie jaskrawo, i dlatego stała się codzienną twarzą idei Bauhausu, a nie obiektem gablotowym.

Jeden problem, trzy odpowiedzi

Wagenfeld traktował ten układ jak pytanie, nad którym warto pracować dalej, a nie jak zamknięty przedmiot. WA 24 Bauhaus Table Lamp niesie tę samą opalową kopułę nad okrągłą szklaną podstawą i szklanym trzonem z niklowanymi częściami metalowymi, zachowuje wyłącznik sznurkowy tam, gdzie ręka spodziewa się go znaleźć, i stoi na nieco szerszej podstawie 160 mm. WG 25 GL Bauhaus Table Lamp, którą wprowadził rok później, wydłuża szklaną kolumnę, więc sylwetka rozciąga się w górę, a przewód biegnie widocznie wewnątrz przezroczystego trzonu. Argumentem jest nieukrywanie niczego, a każda wersja stawia go nieco inaczej.

Klosz jest stały: wszystkie trzy noszą tę samą półkolistą opalową kopułę i wszystkie trzy mieszczą się w tej samej bryle 180 x 360 x 180 mm. Zmienia się to, jak światło jest do niej doprowadzane. Dwa oznaczenia z 1924 roku są na tyle bliskie, że ludzie zestawiają je obok siebie przed wyborem, o czym mówi WG 24 czy WA 24: szklana czy metalowa podstawa lampy Bauhausu.

Co zapisuje numer na lampie

Każda WG 24 jest kolejno numerowana i nosi znaki Bauhausu oraz TECNOLUMEN. Ta praktyka to rejestr, nie ozdobnik. Numer umieszcza pojedynczą lampę w bieżącej sekwencji, a dwa znaki mówią, za którym rysunkiem idzie i który warsztat ją złożył, więc zapis zostaje na przedmiocie, a nie w teczce, która ginie przy przeprowadzce.

Ten warsztat mieści się w Bremie. TECNOLUMEN założył tam w 1979 roku Walter Schnepel, którego pierwszym przedsięwzięciem było przywrócenie do produkcji lampy stołowej Wagenfelda, a lampy wciąż składa się ręcznie według pierwotnych rysunków. To dlatego rodzina modeli trzyma wymiary tak dokładnie: podstawa Ø 152 mm i wysokość 360 mm to liczby narysowane i przestrzegane, a nie przybliżenia dobrane później.

To wyjaśnia też zwyczaj znakowania. Projekt kopiowany od stu lat potrzebuje sposobu, by powiedzieć, z którego rysunku wykonano daną lampę, a wybity znak wraz z numerem seryjnym jest najprostszą dostępną metodą. To ta sama logika co w samej lampie: podać fakty na powierzchni, gdzie każdy może je odczytać.

Życie z lampą narysowaną na mały stolik

Podstawę wymierzono pod biurka i stoliki nocne lat dwudziestych, a kwadrat 180 mm wciąż mieści się tam, gdzie większe lampy już nie: na wąskiej szafce nocnej, na półce przy fotelu, w rogu i tak przepełnionego biurka. Przewód o długości 2,5 m daje dość luzu, by sięgnąć gniazdka przy listwie przypodłogowej bez przecinania przejścia, a przy 1,8 kg lampa zostaje tam, gdzie się ją postawi.

Z opalowego klosza wynikają dwie uwagi o ustawieniu. Ponieważ szkło rozprasza światło we wszystkich kierunkach, WG 24 oświetla zarówno blat, na którym stoi, jak i powietrze wokół, co czyni ją dobrym pojedynczym źródłem w małym pokoju i słabym wyborem dla kogoś, kto chce światła skierowanego na stronę książki. A ponieważ tak duża część korpusu jest szklana, wygląda najlepiej tam, gdzie można coś przez nią zobaczyć: przed ścianą z książkami, pod oknem o zmierzchu, na komodzie z odrobiną wolnego miejsca dookoła.

Sto lat po warsztacie metalowym lampa wciąż działa jak przykład dydaktyczny, którym była na początku: trzy bryły geometryczne, materiały pozostawione na widoku, światło zachowujące się cicho. Zobacz całą kolekcję TECNOLUMEN, by poznać resztę linii Wagenfelda i późniejsze prace warsztatu z Bremy.