Bjørn Wiinblad: de tekenaar die keramiek een gezicht gaf

Bjørn Wiinblad is eigenlijk nooit gestopt met tekenen. Zijn keramiek oogt minder als aardewerk met versiering en meer als illustraties die toevallig water, fruit of bloemen kunnen bevatten. Dit stuk volgt die grafische hand van papier naar klei, bekijkt de gezichten en bloemen die steeds terugkeren in zijn werk en legt uit hoe de huidige heruitgaven de lijn in nieuwe kleurstellingen voortzetten.

Een illustrator die de klei opzocht

Wiinblad (1918–2006) werd opgeleid als illustrator, en dat zie je terug in alles wat hij daarna maakte. In de jaren 1940 legde hij zich toe op keramiek, en later werkte hij voor het theater, voor porseleinfabrieken en vanuit zijn eigen huis en atelier ten noorden van Kopenhagen. Bij alles bleef de lijn zijn belangrijkste gereedschap: een zekere, licht theatrale contour die een wang, een haarlok of een bloemblad in één beweging neerzet.

Dat is de sleutel om zijn werk te lezen. Een Wiinblad-vaas is niet opgebouwd rond een decoratieve band of een abstract glazuureffect, maar rond een figuur. De vorm geeft de figuur een lichaam, de tekening geeft haar een persoonlijkheid. Waar veel Deense keramisten van dezelfde generatie naar ingetogenheid streefden, met effen glazuren en rustige silhouetten, koos Wiinblad de andere kant. Hij bracht de beeldtaal van affiches, decors en sprookjesboeken naar de tafel.

Het resultaat is keramiek met een hele cast aan personages. Elk stuk heeft een naam (Eva, Olga, Dora, Titania), en elke naam hoort bij een herkenbare vrouw met amandelvormige ogen, blozende wangen en een kroon of krans van bloemen.

Het gezicht als terugkerend motief

Het gezicht is de constante. In de hele serie wordt het getekend met dezelfde kleine set tekens: een driehoekige neus, amandelogen, een kleine glimlachende mond, twee ronde kleurvlekjes op de wangen. Daaromheen veranderen de details. De ene figuur draagt een haarband, de andere een slinger, weer een andere een kraag van stippen rond de hals. Omdat het vocabulaire zo consequent is, leest een groep verschillende stukken toch als één familie.

De Eva Vase H15 cm laat dit het meest direct zien. Het patroon komt uit Wiinblads ontwerpen, en het gezicht is de oorspronkelijke omtrek van de allereerste Eva-vazen. De vaas is gemaakt van glanzend geglazuurd porselein met een roze transfer en een bloemenpatroon in reliëf aan beide kanten, zodat je de tekening niet alleen ziet maar ook voelt: ga er met een vinger overheen en de bloemblaadjes komen licht omhoog uit het oppervlak. Met een hoogte van 15 cm en een diameter van 10 cm past ze bij een paar korte stelen of een enkele hyacint, en ze is klein genoeg voor een vensterbank of nachtkastje.

De Olga Dish Ø33 cm blue neemt hetzelfde gezicht en spreidt het uit over een plat vlak. Hier krijgt de tekening de ruimte. Olga is uitgevoerd in overwegend donkerblauwe tinten met lichtblauwe nuances en roze stippen, en haar glimlach en gekleurde wangen vormen het middelpunt van een schaal van 33 cm doorsnede en 6 cm hoog. Ze doet dienst als fruitschaal, maar een gezicht dat zo expressief is, kan net zo goed als een schilderij op een plank staan.

Bloemen, stippen en de taal van decoratie

Als het gezicht het onderwerp is, zijn de bloemen de grammatica. Wiinblad gebruikte ze als kronen, als randen, als losse accenten. Ze omlijsten de gezichten, vullen de ruimtes ertussen en plaatsen de figuren eerder in een sprookjeswereld dan in een portretstudio.

De Dora Fruit Bowl Ø25 cm blue is een goed voorbeeld van hoeveel decoratie één stuk kan dragen zonder zijn vorm te verliezen. De schaal heeft een opvallende gevlochten vorm in glanzend geglazuurde keramiek, in een diepblauwe tint met roze details. Er zijn blozende wangen, een fijn roosje op de bodem van de schaal (of boven op het hoofd, afhankelijk van hoe je kijkt), cirkels en stippen rond de hals en een haarband met een gestippelde streep en een golflijn. Elk van die elementen is een getekende streek, vertaald in glazuur. Met 20,5 cm hoogte op 25 cm diameter heeft ze echte aanwezigheid op een dressoir of eettafel.

De stippen verdienen een eigen opmerking. Ze verschijnen op Olga, op Doras hals en haarband, en als kleine accenten in de hele serie. Voor een illustrator is een stip de eenvoudigste manier om ritme en textuur aan een lijntekening toe te voegen. Op een geglazuurd oppervlak doet ze hetzelfde: ze vangt het licht en breekt grotere kleurvlakken op.

Theater op ware grootte: Titania

Wiinblads werk voor het toneel is de duidelijkste invloed op de grotere stukken. De Titania Vase H50 cm green dankt haar naam aan de feeënkoningin uit Shakespeares Een midzomernachtdroom, en ook aan Wiinblads eigen fantasierijke keramische figuren uit eerdere decennia, waarop de huidige serie voortbouwt.

Met 50 cm hoogte, 22 cm breedte, 24,5 cm diepte en een gewicht van 2,02 kg is dit een stuk voor de vloer of het dressoir, geen accent voor op tafel. De frisgroene ondergrond wordt gecombineerd met rode en roze details, en de figuur is sculpturaal opgevat: ze leest als een personage dat in de kamer staat, niet als een vaas met een plaatje erop. Takken passen beter bij haar dan kleine boeketten, en ook leeg houdt ze zich staande. Wil je zien hoe Titania zich verhoudt tot de kleinere gezichten, dan vind je in het Journal een vergelijking van Eva, Olga, Nina en Titania.

Heruitgaven en nieuwe kleurstellingen

De stukken die vandaag worden gemaakt zijn geen museumkopieën. Rosendahl Design Group put uit Wiinblads ontwerpen en zijn eerdere keramische figuren, houdt de lijn en de personages vast en verandert het palet. Daarom verschijnt hetzelfde gezicht in zachtgeel en lavendel op de Eva-vaas, en daarom zijn Olga en Dora er in diepblauw met roze accenten.

Deze aanpak past beter bij zijn werk dan een strikt facsimile. Wiinblad keerde zelf decennialang steeds weer terug naar dezelfde figuren en tekende ze opnieuw voor nieuwe formaten, nieuwe opdrachten en nieuwe materialen. Een herkenbaar gezicht in een frisse kleur volgt dus zijn eigen gewoonte. De constante is de tekening, kleur is de variabele.

Het maakt de serie ook makkelijker om mee te leven. Een verzamelaar kan een lichte Eva op de boekenkast combineren met een diepblauwe Dora op tafel en een groene Titania op de vloer, en de groep blijft één geheel omdat elk stuk dezelfde hand draagt.

Leven met beschilderde keramiek

Het onderhoud is eenvoudig. Al deze stukken kun je het beste afnemen met een vochtige doek en met de hand wassen; geen ervan is vaatwasserbestendig. Houd beschilderde keramiek uit fel direct zonlicht, dat kleuren in de loop der jaren dof maakt. De Dora-schaal en de Olga-schaal zijn allebei geglazuurd, maar een doek of een paar bladeren onder heel rijp fruit houdt het oppervlak schoon.

Denk bij het groeperen in hoogtes en kleuren. De Eva van 15 cm en de Dora van 20,5 cm staan prima samen op één oppervlak; de Titania van 50 cm heeft een eigen plek nodig, bij voorkeur waar je het gezicht vanaf een stoel op ooghoogte ziet. Begin met één personage dat je aanspreekt en voeg er andere aan toe in een kleur die een detail van de eerste herhaalt. Bekijk de volledige Bjørn Wiinblad collectie om de rest van de cast te ontdekken.