Arne Jacobsens City Hall: de stadhuisklok met streepjes

De meeste klokken die je thuis ophangt, zijn ontworpen om verkocht te worden. De City Hall is ontworpen om ingebouwd te worden, als één onderdeel van de inrichting van een openbaar gebouw, en die herkomst verklaart nog altijd de kale wijzerplaat en de manier waarop hij aan de muur hangt. Dit stuk volgt waar het ontwerp vandaan komt, waarom het geen cijfers heeft en hoe de huidige maten zich verhouden tot het oorspronkelijke idee.

Een architect die het hele gebouw tekende

Arne Jacobsen (1902–1971) was opgeleid als architect en bleef dat zijn hele loopbaan, maar hij stopte zelden bij de muren. Bij zijn grotere opdrachten ontwierp hij ook het meubilair, de lampen, de deurklinken, het bestek en de textiel, zodat elk voorwerp dat een bezoeker aanraakte uit dezelfde gedachte voortkwam. Zijn klokken ontstonden uit diezelfde gewoonte: hij tekende ze als onderdeel van gebouwen waar hij al aan werkte.

Opdrachten voor stadhuizen hoorden bij dat werk. Een stadhuis is een gebouw dat de hele dag het publiek bedient: mensen staan in de rij, wachten op een afspraak, zitten in raadsvergaderingen en haasten zich van kantoor naar kantoor. In zo'n gebouw is een klok geen decoratie. Hij hoort bij de uitrusting, net zo noodzakelijk als bewegwijzering of verlichting.

De City Hall hoort bij deze lijn in het werk van Jacobsen. De naam legt vast voor wat voor opdracht hij werd getekend: een klok voor de muren van een gemeentelijk gebouw, door de architect voorgeschreven als deel van het interieur en niet achteraf uit een catalogus gekozen. Rosendahl, dat de Arne Jacobsen-klokken vandaag produceert, noemt het huidige ontwerp trouw aan de oorspronkelijke tekeningen.

Een wijzerplaat teruggebracht tot streepjes

Kijk naar de wijzerplaat en het eerste wat opvalt, is wat er ontbreekt. Geen cijfers, geen merknaam die met de wijzers concurreert, geen secondeschaal langs de rand. De uren worden aangegeven met eenvoudige streepjes, en de wijzers staan slank en donker op een rustig vlak. Rosendahl vat Jacobsens opvatting samen in één zin: een klok moet de tijd aangeven en verder niets.

In een openbaar gebouw is die reductie praktisch. De meeste mensen lezen een klok af aan de stand van de wijzers, niet aan de cijfers, dus cijfers voegen visueel gewicht toe zonder veel informatie te geven. Streepjes zijn van de andere kant van een ruimte goed leesbaar, ze houden de wijzerplaat rustig naast andere bewegwijzering en ze binden het ontwerp niet aan een bepaald lettertype. Een wijzerplaat met cijfers verraadt iets over de tijd waarin hij werd beletterd. Een wijzerplaat met streepjes verraadt heel weinig, en daarom oogt de City Hall decennia later nog steeds actueel.

Het onderscheidt de City Hall ook binnen de familie. Jacobsens andere klokken kiezen een andere route: de Roman gebruikt cijfers in dezelfde lijndikte als de wijzers, terwijl de Bankers eigen streepjes en slanke wijzers heeft. Wie ze tegen elkaar afweegt, vindt in onze gids over de wandklokken Bankers, Roman, Station en City Hall van Arne Jacobsen de vier wijzerplaten naast elkaar.

Een kast die de klok laat zweven

Het tweede bepalende detail is de kast. De wandklokken hebben een aluminium kast met een bol front van mineraalglas, en samen geven ze de hele klok de indruk dat hij net voor de muur zweeft. In een gang van een stadhuis helpt die afstand om de klok als instrument te lezen en niet als een geschilderde cirkel. Thuis geeft het het object een schaduwlijn en een lichte diepte die een platte klok mist.

De diepte blijft bescheiden. De City Hall Wall clock Ø21 cm is 5,4 cm diep, de City Hall Wall clock Ø29 cm 6 cm en de City Hall Wall clock Ø16.5 cm white/black 5 cm. Genoeg voor het zwevende effect, zonder dat de klok onhandig in een gang uitsteekt.

Maten en kleuren nu

Het ontwerp wordt gemaakt in drie wandmaten en één tafelversie. De gegevens hieronder komen uit de productspecificaties.

De versie in wit/zwart is de klassieke uitvoering: een lichte wijzerplaat met donkere streepjes en wijzers. De groene en blauwe edities komen uit Jacobsens eigen kleurenpalet en zijn op zowel de wijzerplaat als de kast aangebracht, zodat de klok leest als één gekleurde schijf met de streepjes en wijzers erop getekend. Die ton-sur-ton-uitvoering is een recentere interpretatie, maar houdt de wijzerplaat net zo rustig als het origineel.

Van de muur naar het bureau

De City Hall Table clock Ø11 cm brengt dezelfde wijzerplaat met streepjes terug tot elf centimeter en zet hem op een slanke metalen voet. Die voet is een bewuste knipoog naar Jacobsens meubels: de dunne poten verwijzen naar de Ant en de Vlinderstoel (Serie 7), zodat de klok de meubeltaal van de architect naar een bureau of nachtkastje brengt. De tafelversie is ook een wekker, met sluimerfunctie en lichtsensor, en is er in zwart of zandbeige.

Het is het enige stuk in de serie dat nooit voor een openbare muur bedoeld was. Wat het verbindt met de stadhuisklokken is de wijzerplaat: dezelfde streepjes, dezelfde slanke wijzers, dezelfde weigering om iets toe te voegen dat niet helpt de tijd te lezen.

Leven met een klok die voor een gebouw is getekend

Omdat de City Hall bedacht is als architectonisch onderdeel, komt hij het best tot zijn recht als je hem ook zo behandelt. Hang hem waar een klok echt nuttig is: boven een keukendeur, aan het eind van een gang, tegenover een bureau. De Ø29 cm is goed af te lezen in een open woon- en eetruimte, de Ø21 cm past bij een keukenwand of werkkamer en de Ø16,5 cm past in smalle ruimtes, zoals een stuk muur tussen twee deuren in de gang. Laat er vrije muur omheen, zodat de schaduwlijn onder de kast zijn werk kan doen, en hang er geen lijsten van vergelijkbaar formaat vlak naast.

Het onderhoud is eenvoudig: veeg glas en kast af met een droge, zachte doek. Het uurwerk werkt op een batterij, dus de klok kan aan elke muur, ook zonder stopcontact in de buurt.

Past de wijzerplaat met streepjes van de City Hall bij jouw ruimte, dan laten de andere ontwerpen van Jacobsen zien hoe dezelfde architect de vraag beantwoordde met cijfers en andere verhoudingen. Bekijk de volledige collectie Arne Jacobsen Clocks om alle wijzerplaten en maten te vergelijken.