Olifant, nijlpaard of zebra: welk houten dier van Kay Bojesen kies je?

De olifant, het nijlpaard en de zebra van Kay Bojesen komen uit dezelfde Deense werkplaatstraditie, maar gedragen zich heel verschillend zodra ze uit de doos komen. De een is rond en rechtop, de ander lang en laag, en de derde is getekend met zwarte en witte strepen. Deze vergelijking laat zien hoe elk silhouet uit een paar rondingen is opgebouwd, wat de maten en gewichten in de praktijk betekenen en welk dier past bij welke plank, vensterbank of kinderkamer.

Drie dieren, één manier van snijden

Kay Bojesen leerde eerst het vak van zilversmid voordat hij met hout ging werken, en het houten speelgoed en de dieren waar hij bekend om werd, behielden de discipline van een metaalbewerker: geen ornament waar de vorm zonder kan. Zijn bekendste uitspraak hierover is dat de lijnen moeten glimlachen. De dieren zijn geen miniatuurbeelden van echte beesten. Het zijn een handvol ronde volumes, zo samengevoegd dat het karakter verschijnt op het moment dat je de hele omtrek ziet.

Die aanpak is het best te zien als je ze naast elkaar zet. De Elephant small oak is in wezen een gewelfd lijf, een opgeheven slurf en vier stevige poten. De Hippo H9 cm is een lang, laag brood van hout met een brede kop aan één kant. De Zebra H14 cm black/white is de meest verticale van de drie, een compact lijf op rechte poten met een opgeheven nek, en het is de enige die voor zijn identiteit op verf leunt in plaats van op de houtnerf.

Olifant, nijlpaard en zebra vergeleken

De onderstaande gegevens komen rechtstreeks uit de productspecificaties. De hoogte vertelt hoe een dier zich houdt tussen boeken en lijstjes; breedte en diepte vertellen hoeveel plankruimte het inneemt; het gewicht vertelt hoe het aanvoelt in een kleine hand.

Een paar dingen vallen op. Het nijlpaard is met 9 cm het laagste van de groep, maar met 21,5 cm ook het breedste van de kleine figuren, bij een diepte van slechts 5,5 cm. De zebra is de hoogste van de kleine drie en toch met 0,16 kg de lichtste, omdat hij slanker is en uit beuken is gesneden. De kleine olifant voelt het massiefst aan in de hand: 0,36 kg voor een figuur van 13 cm hoog.

Hoe elk dier overkomt van een afstand

Van dichtbij liggen ze alle drie prettig in de hand. Het verschil zie je pas als je in de deuropening staat en terugkijkt naar de plank.

De olifant spreekt door zijn massa. Zijn lijf is één ronde koepel en de slurf krult in één zelfverzekerde lijn omhoog, zodat de vorm zelfs van een afstand als olifant wordt herkend voordat enig detail opvalt. In onbehandeld eiken staat hij rustig tussen houten meubels en lichte muren, en hij rekent op zijn omtrek in plaats van op contrast.

Het nijlpaard spreekt door zijn lengte. Met 9 cm hoogte verdwijnt het achter alles wat rechtop staat, dus het heeft een vrij stuk plank nodig of de voorrand van een schouw. In profiel neergezet vormen het lange lijf en de zware kop een horizontale lijn die goed werkt onder een schilderij of op een lage boekenkast. De grijze versie steekt duidelijker af tegen eiken of notenhouten oppervlakken dan de eiken versie.

De zebra spreekt door zijn patroon. De zwarte en witte strepen op gelakt beuken zijn het sterkste grafische signaal van de drie en dragen verder dan houtnerf ooit kan. Op een volle plank zie je de zebra als eerste; op een lichte vensterbank wordt hij bijna een tekening. Zijn rechtopstaande houding geeft hem bovendien een aanwezigheid die niet in verhouding staat tot zijn gewicht.

De juiste maat olifant kiezen

De olifant is de enige van de drie die in een hele reeks maten bestaat, en dat verandert hoe je hem kunt gebruiken. Naast de kleine versie is er een mini van 9,5 x 12 x 7,5 cm en 0,16 kg, een liliput van 7,5 x 9,5 x 6 cm en 0,07 kg, en de Elephant large oak van 22 x 28 x 17 cm en 1,85 kg.

De grote olifant is een ander soort object. Met 22 cm hoogte en bijna twee kilo houdt hij stand op een dressoir of op de vloer naast een stoel, en hij heeft geen plank meer nodig als kader. De kleine olifant is het veelzijdigst: groot genoeg om van een afstand op te vallen, klein genoeg om een boekenkast te delen met een rij pockets. De mini en de liliput komen het best tot hun recht in paren of groepjes, met een moeder en kalf als voor de hand liggende opstelling.

Ook het nijlpaard heeft een grotere verwant, een zwarte versie H12,5 cm van 12,5 x 26,5 x 6,5 cm en 0,55 kg, met dezelfde lange verhoudingen op een krachtiger schaal.

Leven met eiken en gelakt beuken

Het materiaal bepaalt hoe elke figuur ouder wordt. Onbehandeld eiken, gebruikt voor de olifanten en het nijlpaard, heeft een open nerf en een droog, mat oppervlak. Omdat elk stuk uit natuurlijk hout is gesneden, verschillen nerf en tint licht van figuur tot figuur, en zijn twee exemplaren van hetzelfde model zelden precies gelijk. Gelakt beuken geeft de zebra een gladdere, egalere afwerking waarbij de kleur de hoofdrol speelt.

Het onderhoud is eenvoudig en voor alle drie hetzelfde. Buiten direct zonlicht houden. Afnemen met een droge, zachte doek. Ze kunnen niet in de vaatwasser en horen niet bij een radiator. Het zijn figuren die bedoeld zijn om vast te pakken en door te geven, dus kleine gebruikssporen horen bij het verhaal en zijn geen schade.

Voor een kinderkamer zijn de lichte zebra en het lage nijlpaard het makkelijkst voor kleine handen om op te pakken en terug te zetten. Voor een plank in de woonkamer is de kleine olifant de veiligste keuze als je er één kiest, en de grote olifant is degene die je neemt als één dier een hele kamer moet dragen. Wil je een groep, combineer dan silhouetten in plaats van maten: een rechtopstaande olifant, een lang nijlpaard en een gestreepte zebra vormen een boeiendere lijn dan drie olifanten in aflopende grootte. De aap van Kay Bojesen volgt dezelfde logica van maat en schaal, lees meer in onze gids over de maten van de Kay Bojesen Monkey.

Wie de rest van de dierentuin wil zien, van beren tot zangvogels, bekijkt de volledige collectie Wooden Figures.