Omaggio van Kähler: het verhaal achter de gestreepte vaas

De Omaggio vaas herken je meteen en beschrijf je moeilijk: een sober gedraaide romp van Kähler met daaromheen een band van handgeschilderde strepen. De meeste mensen willen weten waarom die band er überhaupt zit, en waarom juist een vaas met zo weinig versiering het cadeau werd waar Denen vanzelf naar grijpen. Het antwoord loopt van een pottenbakkerij in Næstved naar een Kopenhaagse studio met een Italiaans woord als naam.

Een pottenbakkerij in Næstved en een naam die eerbetoon betekent

Kähler maakt sinds 1839 keramiek in Næstved, ten zuiden van Kopenhagen, het jaar waarin Herman J. Kähler daar een kleine pottenbakkerij overnam. Het huis bouwde zijn reputatie op twee dingen: glazuren, en de gewoonte om met kunstenaars te werken en niet alleen met modelleurs. Die tweede gewoonte is nog steeds te zien in het assortiment. De alledaagse serie Hammershøi draagt de naam van Svend Hammershøi, de keramist die begin twintigste eeuw voor de pottenbakkerij decoreerde, en de fijne groeven daarvan komen uit hetzelfde instinct: decoratie die om een gedraaide vorm heen loopt in plaats van er als een plaatje op te liggen.

Omaggio is Italiaans voor eerbetoon, en de serie is de hulde die Stilleben, de Kopenhaagse studio van Reckweg en Nordentoft, aan die ambachtelijke geschiedenis brengt. De twee ontwerpers hebben de vaas van Kähler niet opnieuw getekend. Ze hielden het profiel dat het atelier altijd al draaide, een romp die zacht uitbolt en bij de lip weer intrekt, en legden hun hele idee in de decoratie. De Omaggio Vase H20 cm is degene die de meeste mensen voor zich zien als de naam valt: 20 cm hoog, 16 cm in doorsnede, een kilo faience met de geschilderde band op het breedste punt.

Eén band, met de hand aangebracht, rond het breedste punt

De decoratie is één horizontale band van strepen, met de hand aangebracht in een rustige haal van het penseel. Dat klinkt bescheiden tot je ziet wat het uitsluit. De strepen volgen de welving niet omhoog over de schouder en ze klimmen niet. Ze blijven waterpas, waardoor de band zich gedraagt als een lijn die om een massieve vorm is getrokken en niet als een patroon dat op een oppervlak is gedrukt. Van de andere kant van de kamer leest de vaas als één hoge vorm die door een lichte ring bijeen wordt gehouden; van een meter afstand valt hij uiteen in losse penseelstreken met het keramiek ertussen.

Daaronder zit faience, een tingeglazuurd aardewerk met een zachte witte scherf en een dicht, licht warm oppervlak. De glazuren van Kähler waren nooit machinaal gelijk, en de serie houdt dat vast: kleur wordt met de hand opgebracht, dus twee vazen in dezelfde kleur zijn zelden identiek. Zwart is de grafische versie, een harde streep tegen een bleke ondergrond. Zilver en parelmoer gedragen zich anders in de loop van de dag, want beide namen beschrijven wat het oppervlak met licht doet en niet een vlak pigment. In een kamer op het noorden blijft het parelmoer stil; met een lamp ernaast vangt de band het licht en houdt de vaas op achtergrond te zijn.

Die variatie is het argument om Kähler te kiezen en niet een bedrukte imitatie. Een met transferdruk aangebrachte streep is op elk stuk in de doos identiek. Een geschilderde niet, en na een paar jaar op een plank is dat verschil precies waar het om gaat.

Waarom de strepen lezen als een lint met een strik

Vraag mensen waar die band hen aan doet denken en een groot deel zegt hetzelfde: aan een lint om een pakje. Die lezing staat nergens op de vaas geschreven. Ze komt vanzelf, omdat een platte band die horizontaal om een ronde vorm ligt precies het gebaar is waarmee je een doos dichtbindt, en omdat de strepen stoppen en opnieuw beginnen in plaats van als één doorlopende haal te lopen, wat aan de voorkant iets knoopachtigs oplevert. Draai de vaas en de knoop draait mee.

Zodra die lezing landt, verandert het object van register. Een vaas met een geschilderd lint is al een cadeau voordat iemand pakpapier aanraakt, en dat verklaart voor een groot deel waar de serie is geëindigd. De set Omaggio Vase miniature 3 pcs. drijft het idee zo ver als het gaan kan: drie kleine vazen naast elkaar lijken minder op een stel potten dan op een rij ingepakte pakjes die staan te wachten om overhandigd te worden. Ze houden elk één steel vast, of helemaal niets, en verdienen toch hun plek op een vensterbank.

Vier maten en waar elke maat voor is

De serie is één vorm die op verschillende hoogtes wordt herhaald, dus de keuze gaat eigenlijk over waar de vaas staat en wat erin gaat. De cijfers hieronder komen uit de metafields van Kähler.

De Omaggio Vase H12.5 cm is de smalle, 8 cm in doorsnede en een kwart kilo, dus hij neemt een paar stelen en geen armvol. De verhoudingen liggen dichter bij een beker dan bij een schaal, en hij staat prettig voor boeken of naast een lampvoet. De H20 cm verdubbelt de diameter naar 16 cm, wat verandert wat hij kan: een wijde opening laat bloemen naar buiten vallen in plaats van in het gelid te staan, en het extra gewicht houdt hem daarbij stabiel.

De Omaggio Vase H31 cm is een ander soort object. Met 31 cm hoogte, 19 cm diameter en 1,8 kg is hij zwaar genoeg voor takken en houdt hij in zijn eentje een hoek van een kamer vast. Hij bestaat alleen in zwart en parelmoer, wat bij hem past: op die schaal is de band breed genoeg om architectuur te zijn en geen randversiering. Wie de klassieke vorm afweegt tegen de latere varianten in de serie, vindt in onze gids over Omaggio, Omaggio Nuovo en Circulare de drie naast elkaar.

Hoe Omaggio het Deense standaardcadeau werd

Keramiek geven aan een huishouden dat je niet door en door kent is meestal een gok, want de meeste gedecoreerde stukken kiezen voor een stijl die de ontvanger misschien niet deelt. Omaggio lost dat eenvoudig op. De vorm is neutraal genoeg voor een sober ingericht huis en voor een vol huis; de decoratie is een streep, die met niets ruziet; en het object werkt leeg, dus niemand is verplicht het vol bloemen te houden om het te rechtvaardigen. Voeg daar een naam aan toe die iedereen in Denemarken direct herkent, en je hebt een cadeau dat veilig is zonder saai te zijn.

De maten versterken dat effect. Een miniatuurset werkt als klein bedankje, de H12.5 cm als housewarming, de H20 cm als standaardkeuze voor een bruiloft of verjaardag, en de H31 cm als de serieuze. Omdat ze allemaal hetzelfde ontwerp zijn, verzamelt een huishouden ze over de jaren, één gelegenheid tegelijk, tot er een familie van op een plank staat. Zwart met parelmoer mengen leest als bedoeld en niet als toeval, wat van de meeste verzamelde sets niet geldt.

Onderhoud is eenvoudig en verdient aandacht. Neem af met een vochtige doek en houd de stukken uit de vaatwasser: geschilderde decoratie en een romp van faience houden niet van lange hete programma's. Leeg en droog een vaas goed na bloemen in plaats van er water in te laten staan. Zo behandeld blijft de band net zo scherp als op de dag dat hij aankwam, en blijven de kleine verschillen tussen de ene en de andere vaas zichtbaar.

Wil je zien hoe de strepen staan naast de gegroefde Hammershøi stukken en de matte Ombria glazuren, bekijk dan de volledige Kähler collectie en vergelijk de oppervlakken voordat je een hoogte kiest.