PH-lampen schoonmaken: mat gelakt aluminium en opaalkappen

Poul Henningsen ontwierp zijn lampen rond gereflecteerd licht. Een PH-lamp is dus zo goed als de oppervlakken waar het licht op weerkaatst. In deze gids lees je hoe je mat gelakt aluminium, soft-touch lak, opaal acryl, opaalglas en textielsnoer schoonmaakt zonder de afwerking dof te maken of de kwaliteit van het licht te veranderen.

Waarom de witte binnenkanten zo belangrijk zijn

Elke PH-kap is getekend op een logaritmische spiraal. Door die curve valt het licht van één enkele gloeilamp op de binnenkant van elke kap en verlaat het de lamp onder een gecontroleerde hoek. Zo blijft de lichtbron verborgen en krijgt de ruimte zacht, gelaagd, verblindingsvrij licht. Simpel gezegd: de gloeilamp verlicht de kappen en de kappen verlichten de kamer. Wil je de geometrie in meer detail begrijpen, dan legt ons artikel over hoe het PH-driekappensysteem werkt alle getallen uit.

Daarom is de PH 5 Pendant Lamp gemaakt van mat gelakt aluminium met witte binnenkanten, welke kleur de buitenkant ook heeft. De buitenafwerking zie je als de lamp uit is; de witte onderkant zie je als hij aan is. Binnenin de PH 5 zitten bovendien kleine rode en blauwe kegels die de kleurweergave subtiel verfijnen. Bij de PH 80 Table Lamp trekt een verborgen rode reflector bovenin het licht richting de warmte van een kaars.

Een laagje stof op deze oppervlakken ziet er niet alleen slordig uit. Matwit is gekozen omdat het licht gelijkmatig verstrooit; stof legt er een grijzige, licht ruwe laag overheen die een deel van dat licht absorbeert en het verloop van de ene kap naar de volgende vlakker maakt. Zie de binnenkanten als het werkende deel van de lamp en de buitenkanten als het gezicht.

Mat gelakt aluminium afstoffen

Matte lak is de afwerking die het snelst lijdt onder te veel enthousiasme. De lage glans komt van een fijne oppervlaktestructuur, en alles wat schuurt (schuursponsjes, korrelige poeders, ruwe keukenpapiertjes, zelfs hard wrijven met een droge doek over vastzittend gruis) kan kleine plekken oppoetsen tot glanzende vlekken die nooit meer helemaal bij de rest van de kap passen. Dezelfde zorg geldt voor het zwart gelakte soft-touch aluminium van de PH 3/3 Pendant.

1. Uitschakelen en laten afkoelen. Zet de lamp uit met de schakelaar of aan de muur en wacht tot de gloeilamp en de kappen koel aanvoelen.
2. Eerst los stof verwijderen. Gebruik een zachte verenplumeau of een schone, droge microvezeldoek en werk met lichte halen, langs de ronding van elke kap van boven naar buiten. Neem de witte binnenkanten net zo goed mee als de buitenkanten.
3. Deppen, niet schrobben. Voor vlekken die niet met afstoffen weggaan gebruik je een microvezeldoek die maar licht vochtig is met schoon water, zo goed uitgewrongen dat hij niet meer nat aanvoelt. Veeg voorzichtig en droog meteen na met een tweede zachte doek.
4. Laat de afstandhouders met rust. De gerolde aluminium afstandhouders van de PH 5 houden de kappen precies in de juiste verhouding. Stof eromheen af, maar buig of verdraai ze niet tijdens het schoonmaken.

Spuit nooit iets rechtstreeks op de lamp. Vloeistof loopt naar het laagste punt, en bij een hanglamp is dat meestal de fitting. Houd de doek nauwelijks vochtig en de elektrische onderdelen droog.

Hoe vaak? Hanglampen boven een eettafel of kookeiland hebben baat bij een lichte stofbeurt om de paar weken en een zachte vochtige veeg zodra je een waas ziet. Weinig en vaak is vriendelijker voor een matte afwerking dan af en toe een grote schoonmaakbeurt.

Opaal acryl en opaalglas behandelen

Opaalkappen gedragen zich anders. Ze laten licht door en reflecteren het tegelijk, dus elke veeg is als schaduw zichtbaar zodra de lamp brandt. Controleer je werk met de lamp aan (als hij is afgekoeld en weer aangesloten, nooit tijdens het schoonmaken), want sporen die bij daglicht onzichtbaar zijn, vallen tegen de gloed meteen op.

PH 80: gegoten opaal acryl

De PH 80 tafellamp werd in 1974 ontworpen voor wat Henningsens 80e verjaardag zou zijn geweest. De kappen zijn van onder hoge druk gegoten wit opaal acryl, met een bovenkap van polycarbonaat. Acryl is lichter dan glas en gloeit heel egaal, maar het is zachter en krast dus sneller. Gebruik alleen een schone microvezeldoek, droog tegen stof en heel licht vochtig met water tegen vingerafdrukken. Veeg in één richting in plaats van in cirkels. Ruwe vezels en schurende middelen laten fijne krasjes achter die het licht vangen.

De lamp meet 320 x 405 x 320 mm en weegt 6,0 kg, dus til hem niet op aan de kappen. Houd tijdens het schoonmaken met één hand de steel of de voet vast, en verplaats hem aan de voet als je bij de achterkant moet.

PH 2/1 en PH 3/3: mondgeblazen opaalglas

De PH 2/1 Table Lamp heeft kappen van mondgeblazen wit opaalglas, aan de onderkant gezandstraald voor een gelijkmatige lichtverdeling, en de PH 3/3 Pendant is verkrijgbaar in mondgeblazen wit, drielaags opaalglas of in combinatie met metaal. Glas verdraagt een vochtige doek prima, maar de gezandstraalde onderkanten van de PH 2/1 vragen een lichtere hand: hun fijne matte structuur houdt stof vast en soms ook vezels. Borstel ze af met een zacht, droog kwastje of een microvezeldoek, en beperk vochtig afnemen tot de gladde buitenkanten.

De PH 2/1 is compact met 200 x 355 x 200 mm en een voet van Ø120 mm, en weegt 3,4–3,6 kg afhankelijk van de uitvoering. Maak hem schoon op de tafel waar hij staat en ondersteun de kap die je afneemt met je vrije hand. De bovenplaat, voet en steel zijn van gedraaid messing in een gemetalliseerde of hoogglans verchroomde afwerking; een zachte droge doek is genoeg om vingerafdrukken te verwijderen.

Het textielsnoer en de plafondkap schoonmaken

Het textielsnoer vergeet je snel, en het verzamelt snel stof. De PH 5 hangt aan 3 m textielsnoer, de PH 3/3 aan 4 m zwart textielsnoer. Schakel altijd eerst de stroom uit.

• Haal een droge microvezeldoek in één richting langs het snoer, van de plafondkap naar beneden, en houd het snoer losjes vast zodat je niet aan de lamp of de plafondbevestiging trekt.
• Bij hardnekkig stof gebruik je een stofzuiger met een zacht borstelmondstuk op de laagste stand, ook weer van boven naar beneden.
• Maak het snoer niet nat, draai het niet en leg er geen knopen in. Vocht kan langs een textielvlechtwerk trekken, en knopen belasten de geleiders binnenin.
• Veeg de plafondkap af met een droge doek. Bij de PH 3/3 zijn de ophanging en plafondkap van mat zwart gepoedercoat aluminium, dat net zo zacht behandeld wil worden als de kappen.

Bij de PH 80 is het snoer 2,5 m lang, met een snoerschakelaar. Veeg de schakelaarbehuizing droog af en houd hem vrij van vloeistof.

Een korte routine per lamp

Het principe is bij alle vier hetzelfde. Verwijder stof voordat het zich als waas vastzet, gebruik zo min mogelijk water, nooit iets schurends, en houd vloeistof weg bij elektrische onderdelen. Zo verzorgd geeft een PH-lamp decennialang hetzelfde egale, warme licht.

Wil je een ruimte die al door een PH-lamp wordt verlicht aanvullen met een ander stuk, bekijk dan de volledige Louis Poulsen collectie met ontwerpen die vanuit hetzelfde denken over gereflecteerd licht zijn gemaakt.