PH Question Mark, Luna en Piano: Henningsens gebogen steel

Poul Henningsen bouwde de meeste van zijn tafellampen rond één ingreep: buig de steel, en de kap staat boven de bladzijde in plaats van erachter. De PH 2/2 Question Mark, de PH 2/2 Luna en de PH 1/1 Piano gebruiken alle die kromming, en elk reikt een andere afstand naar een ander oppervlak. Dit is wat ze onderscheidt.

Waarom de steel buigt

Henningsens driekapsysteem werd uitgedacht om verblinding op te lossen. De kappen zijn zo gestapeld dat de lichtbron nooit in de kijklijn staat, en het licht verlaat ze weerkaatst en getrapt in plaats van direct. Bij een hanglamp is dat genoeg, omdat het armatuur al boven de tafel hangt. Bij een tafellamp moet diezelfde kop naar voren worden gedragen, over een boek, een partituur of een bord, en dat naar voren dragen is het hele werk van de gebogen steel. Ons stuk over hoe het PH driekapsysteem werkt legt de nummering achter de namen uit.

Deze drie lampen komen uit de twee decennia waarin Henningsen dat idee het verst doorvoerde. Twee ervan werden in 1931 getekend. De derde hoort bij de late jaren dertig, de periode die de meest uitgekristalliseerde versies van het systeem opleverde.

PH 2/2 Question Mark: een krul van messing en bleekroze glas

De PH 2/2 Question Mark Pale Rose Table Lamp werd in 1931 ontworpen en is genoemd naar wat de steel doet. Hij stijgt op, krult als een leesteken naar zichzelf terug en eindigt onder de kapkop. De kop kantelt vervolgens 45° naar beide kanten, wat zeldzaam was in een vroege PH lamp: de meeste plaatsen het licht, deze richt het.

De kap is mondgeblazen vierlaags glas in bleekroze, glanzend aan de buitenkant en wit gezandstraald aan de binnenkant, zodat de kleur in de kamer zichtbaar blijft terwijl het vlak naar de lichtbron mat blijft. Fitting, kaphouder, steel, voet en schakelaar zijn onbehandeld geborsteld messing met de fijne haarlijnen erin gelaten, een afwerking die door gebruik dieper wordt in plaats van gelijk te blijven. Het snoer is 2,8 m wit textiel met een tussenschakelaar.

Ze meet 275 mm breed, 410 mm hoog en 200 mm diep, en weegt 5,1 kg. Dat gewicht telt in gebruik: de lamp blijft staan terwijl je de kop over het bureau zwaait, dus de voet heeft nooit een tweede hand nodig. De lichtbron is E27, één lamp, maximaal 25 W, IP20 voor binnenruimtes. Van de drie is dit degene om te kiezen als het licht in de loop van de avond moet verhuizen, van een boek op het nachtkastje naar een wand die je in rozegetint licht wilt zetten.

PH 2/2 Luna: leeslicht naast een bed

De PH 2/2 Luna Aged Brass Opal Table Lamp ontstond eind jaren dertig voor de meest kieskeurige taak in huis: licht naast een bed, open genoeg om bij te lezen en besloten genoeg om degene naast je te laten slapen. Een bovenkap van 20 cm zit boven bijpassende onderkappen, alle van drielaags mondgeblazen opaalglas, glanzend van buiten en gezandstraald van binnen.

Ook haar steel buigt, maar ingetogen. In plaats van de kop ver naar buiten te dragen, laat hij hem naar de lezer overhellen, waardoor de lichtbron verborgen blijft voor wie rechtop met een boek zit en voor wie ernaast ligt. De body is gelakt aged brass, al donkerder geworden, zodat hij naast eiken, noten en rotan meegaat in plaats van ertegen af te steken.

De kap is Ø 255 mm, de lamp staat 324 mm hoog en de voet is Ø 120 mm. Met 1,6 kg is ze de lichtste van de drie, makkelijk van een nachtkastje naar een vensterbank of een lage boekenplank te tillen als de avond verschuift. Het snoer is 2,5 m zwart textiel en de schakelaar zit op de voet, binnen bereik zonder overeind te komen. Lichtbron is E27, één lamp, maximaal 75 W.

PH 1/1 Piano: een kap die over de toetsen reikt

De eerste PH Piano Lamp werd in 1931 getekend voor wie muziek leest. De steel is gebogen en beweegbaar en brengt de kap over het klavier, terwijl een bolvormig contragewicht achteraan de balans houdt. De kop kantelt 45° naar achteren en 25° naar voren, zodat het licht op de partituur valt en niet in de ogen van de speler. De PH 1/1 Piano Table Lamp, in de Limited Edition 2026, houdt dat mechanisme aan en brengt het terug tot de maat van een tafellamp.

De kap is vierlaags mondgeblazen glas in stoffig terracotta met een witte binnenzijde, onderaan gesloten door een matte diffusor en een bodemglas. De kleur leest warm vanaf de andere kant van de kamer terwijl het licht eronder zacht blijft. Frame, arm en contragewicht zijn geborsteld messing, verouderd en blank gelakt met de haarlijnen nog zichtbaar, en Henningsens initialen staan gegraveerd in het schakelaarhuis. Omdat het glas mondgeblazen is, verschilt het ene stuk licht van het volgende.

De verhoudingen verraden het idee. Ze is 417 mm breed tegen 364 mm hoog, op een voet van Ø 153 mm met een kap van Ø 160 mm, dus breder dan hoog, en haar spreiding loopt horizontaal. Daarom vlijt ze zich langs de bovenkant van een piano, een bureau of een vensterbank zonder te dringen bij wat erachter staat. Het snoer is 2,6 m donkerbruin textiel met de schakelaar op de lamp, en de lichtbron is G9, maximaal 20 W, IP20 en klasse II.

Welke past bij welk oppervlak

Lees de drie regels over maten en verstelling samen en de keuze maakt zichzelf meestal. De Question Mark is de werklamp: zwaar in de voet, vrij in de kop, het gelukkigst waar een taak zich gedurende de avond verplaatst. De Luna is de stille, klein en licht, gemaakt voor één vaste afstand tussen kap en boek. De Piano is de lange, getekend om over iets breeds te reiken, en degene die een kamer uitgeschakeld het sterkst verandert, omdat een lage horizontale kap in terracottaglas als object leest en niet als armatuur.

Kleur verdient een laatste gedachte. Bleekroze en stoffig terracotta brengen allebei warmte in de kamer terwijl het buiten licht is, wat past bij een oppervlak waar je de hele dag naar kijkt. Opaal blijft neutraal en verdwijnt in een bleke wand tot het brandt. Wil je zien hoe deze drie zich verhouden tot de rest van het veld, van Bauhaus heruitgaven tot snoerloze ontwerpen, blader dan door de volledige collectie Tafellampen.