Kay Bojesen Monkey opnieuw rijgen met de reparatieset: zo doe je dat

Een Kay Bojesen Monkey die jarenlang aan planken, lampen en kinderhanden heeft gehangen, gaat op een dag doorzakken: de armen zakken, de benen zwaaien los en de houding blijft niet meer staan. Deze gids legt uit waarom dat gebeurt, wat er in de reparatieset zit en hoe je het opnieuw rijgen rustig aanpakt, zodat het figuur weer aan zijn tak kan hangen.

Waarom een Monkey gaat hangen

De Monkey werd in 1951 voor het eerst gesneden, en zijn charme draait altijd al om beweging. De armen en benen zijn losse stukken hout die aan het lichaam vastzitten met een koord dat binnen in het figuur loopt. Dat koord geeft elk gewricht zijn zachte weerstand. Staat het strak, dan kun je een arm boven het hoofd zetten of beide handen over de rand van een plank haken, en blijft de Monkey precies zoals je hem achterliet.

Katoen is een natuurlijke vezel, en na jaren van poseren rekt het uit en verslapt het. Er is niets gebroken, maar de spanning is weg. Het eerste teken is meestal een arm die niet meer omhoog blijft. Later gaan de benen recht naar beneden hangen en zakt het figuur in elkaar als je het oppakt. In dat stadium helpt het niet om het hout te oliën of iets van buitenaf aan te draaien, want het probleem zit binnen in het lichaam. De oplossing is een nieuw koord.

Het helpt om te weten met welk formaat je werkt. De Monkey small in geolied teak en geolied limba is 18,5 cm hoog en weegt 0,17 kg, dus zijn koord draagt heel weinig gewicht. De Monkey large teak/limba is een ander verhaal: 47 cm hoog en 2,25 kg, met zwaardere ledematen die aan de gewrichten trekken telkens als hij aan zijn handen hangt.

Wat er in de reparatieset zit

De Spare part Repair Kit for Kay Bojesen Monkey (39250) is een plat pakketje van 0,3 cm hoog, 6 cm breed en 16 cm diep, en weegt 0,1 kg. Er zitten vier dingen in: een gedrukte handleiding, een stuk katoenen koord, een spijker en een elastiekje. Geen lijm, geen gereedschapsset en niets om te boren, en dat zegt veel over hoe de Monkey in elkaar zit. Hij is ontworpen om met de hand uit elkaar gehaald en opnieuw geregen te worden.

Beschouw de gedrukte handleiding als leidend. De spijker en het elastiekje hebben elk een eigen taak in de volgorde, en de handleiding laat zien waar en wanneer ze aan bod komen. Dit artikel beschrijft het werk in grote lijnen, zodat je weet wat je kunt verwachten; het vervangt de stappen in de verpakking niet.

Voorbereiding

Een goede voorbereiding is hier belangrijker dan handigheid. Kies een moment waarop je niet gestoord wordt, want een half geregen Monkey is lastig om neer te leggen en weer op te pakken.

• Werk op een zachte ondergrond. Leg een opgevouwen handdoek of een stuk vilt op tafel. Geolied teak en limba krijgen op een hard werkblad snel krasjes, en losse ledematen rollen graag over de rand.
• Lees de handleiding twee keer. Eén keer om het hele karwei te begrijpen, en één keer met de onderdelen voor je, waarbij je elke tekening vergelijkt met je eigen figuur.
• Houd de onderdelen bij elkaar. Zodra het oude koord eruit is, worden armen, benen en hoofd losse stukken. Leg ze neer zoals ze aan de complete Monkey zitten, linkerarm links enzovoort, zodat elk deel weer in zijn eigen opening komt.
• Schone handen, goed licht. Het teak en limba zijn geolied, en vingerafdrukken en vuil zie je op het hout.

Het werk in grote stappen

Elk figuur wordt geregen in de volgorde die de set aangeeft, maar het werk verloopt altijd in dezelfde fasen.

1. Verwijder het oude koord. Maak het versleten koord los volgens de handleiding en haal de ledematen eraf. Trek nergens hard aan het hout; als iets niet meegeeft, stop dan en kijk opnieuw naar de tekening.
2. Kijk goed voordat je weer opbouwt. Controleer, nu de Monkey uit elkaar ligt, de gewrichten en de gaten waar het koord doorheen loopt. Veeg stof weg met een droge, zachte doek.
3. Rijg het nieuwe katoenen koord. Haal het koord door lichaam en ledematen in de volgorde van de handleiding en gebruik de spijker en het elastiekje precies zoals beschreven. Werk langzaam en zorg dat het koord niet gaat draaien.
4. Stel de spanning in. Deze stap bepaalt hoe de Monkey zich de komende jaren gedraagt. Te los en de ledematen gaan snel weer hangen; te strak en de gewrichten worden stijf en moeilijk te bewegen. Mik op het punt waarop een arm soepel met de hand beweegt en daarna blijft staan waar je hem neerzet.
5. Zet vast en test. Werk het koord af zoals de handleiding laat zien en beweeg daarna elke arm en elk been een paar keer over de volle lengte. Probeer een houding met beide armen omhoog en laat de Monkey even aan je vingers hangen voordat je hem aan een plank toevertrouwt.

Geduld is het belangrijkste. Het is normaal om de spanning meer dan eens bij te stellen, en het is beter een stap terug te draaien dan het hout te forceren. Kay Bojesen was zilversmid voordat hij speelgoedmaker werd, en hij wilde dat zijn lijnen glimlachten. Een Monkey die haastig is geregen, met de ene arm strakker dan de andere, doet dat nooit helemaal.

De Monkey daarna verzorgen

Een nieuw koord zet de gewrichten weer op scherp, en met een beetje zorg blijft de rest van het figuur in goede staat. Veeg het hout af met een droge, zachte doek. Houd de Monkey uit direct zonlicht en uit de buurt van radiatoren. Hij kan niet in de vaatwasser. Nerf en tint verschillen per figuur omdat hout een levend materiaal is, dus een lichte kleurverandering door de jaren heen hoort bij zijn karakter en is geen gebrek.

Wil je meer weten over olie, onbehandeld hout en gelakte afwerkingen in de hele collectie, lees dan onze gids over het verzorgen van houten figuren van Kay Bojesen.

Ook de manier waarop je de Monkey neerzet, bepaalt hoe lang het koord meegaat. Aan zijn handen hangen is waarvoor hij ontworpen is, maar een zwaar figuur dat maandenlang in dezelfde gestrekte houding blijft, belast het koord voortdurend. Wissel af en toe van houding en laat de grote Monkey een deel van het jaar op een plank zitten in plaats van hem altijd te laten hangen.

Repareren als onderdeel van het ontwerp

Dat er überhaupt een reserveonderdelenset bestaat, zegt iets over het denken van Bojesen. Zijn houten dieren waren gemaakt om vastgepakt, mee gespeeld en doorgegeven te worden, niet om achter glas te staan, en een figuur dat aan de keukentafel opnieuw geregen kan worden, kan generaties lang in een familie blijven. De Monkey die vandaag op de plank zit, is misschien dezelfde die een grootouder ooit kreeg, met zijn derde of vierde koord binnenin.

Is je Monkey in goede vorm en zoek je een maatje voor hem, of twijfel je tussen de formaten, bekijk dan de volledige Kay Bojesen collectie met houten figuren, vogels en soldaten van de Royal Guard.